راهبردهای مؤثر برای تقویت هوش فضایی در درس مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی: مرور نظام مند

کد مقاله : 1104-GHCONF6

نویسندگان

منیژه زمانی پور * کارشناس ارشد

چکیده مقاله

پژوهش حاضر با هدف شناسایی راهبردهای مؤثر و مبتنی بر شواهد برای تقویت هوش فضایی دانش‌آموزان دوره ابتدایی در درس مطالعات اجتماعی به روش مروری نظام‌مند و بر اساس راهنمای PRISMA 2020 انجام شد. پس از جستجوی جامع در پایگاه‌های بین‌المللی و فارسی و غربالگری ۱۸۷۴ مدرک اولیه، ۲۶ مطالعه با کیفیت بالا (۱۶ مطالعه بین‌المللی و ۱۰ مطالعه ایرانی) وارد تحلیل نهایی شدند. نتایج نشان داد که مؤثرترین راهبردها شامل فعالیت‌های عملی نقشه‌خوانی و ساخت نقشه (g = 0.83)، تمرین‌های چرخش ذهنی و تجسم سه‌بعدی (g = 0.79)، بازی‌های بلوک‌سازی و جغرافیایی (g = 0.75) و استفاده از ابزارهای دیجیتال تعاملی مانند Google Earth (g = 0.68) هستند که همگی بر یادگیری فعال و تولیدمحور استوارند و اندازه اثرشان به‌طور معناداری بالاتر از روش‌های سنتی حفظی و سخنرانی‌محور (g < 0.30) بود؛ مداخله‌های حداقل ۱۲ جلسه‌ای در طول یک نیم‌سال تحصیلی بیشترین تأثیر را داشتند. مطالعات ایرانی نیز همسو با یافته‌های جهانی، فقدان فعالیت‌های عملی فضایی در کتاب‌های درسی فعلی را مهم‌ترین علت ضعف هوش فضایی دانش‌آموزان ایرانی دانستند. در نهایت، این پژوهش تأکید می‌کند که با افزودن این راهبردهای ساده، کم‌هزینه و کاملاً شدنی به برنامه درسی مطالعات اجتماعی و آموزش ضمن خدمت معلمان، می‌توان هوش فضایی، درک مفاهیم جغرافیایی و تاریخی و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دوره ابتدایی ایران را به‌طور چشمگیری ارتقا داد.

کلیدواژه ها

هوش فضایی، مطالعات اجتماعی، دوره ابتدایی، یادگیری فعال، نقشه‌خوانی، تفکر فضایی، مرور نظام‌مند

وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی