بررسی جغرافیایی پراکنش قلعه های تاریخی ایران با تاکید بر قلاع خراسان جنوبی
کد مقاله : 1209-GHCONF6
نویسندگان
امیر کوچی *1، حسن باغچقی2، یحیی قدمیاری2
1استادیار گروه تاریخ پردیس شهید باهنر دانشگاه فرهنگیان
2دانشجوی کارشناسی رشته آموزش تاریخ مرکز شهید مدرس قاین
چکیده مقاله
هدف این پژوهش، بررسی تاریخی و جغرافیایی قلعه‌ها و دژهای ایران با تأکید ویژه بر قلعه‌ های استان خراسان جنوبی است. قلعه‌ها از جمله سازه‌های مستحکم و استراتژیکی هستند که در طول تاریخ ایران به‌عنوان مراکز حکومتی، نظامی، پناهگاهی و گاه زندان مورد استفاده قرار گرفته‌اند. این بناها، علاوه بر نقش دفاعی و امنیتی، بازتاب‌دهنده مهارت‌های معماری، سازمان فضایی و نگرش انسان ایرانی به محیط پیرامون خود بوده‌اند. هر قلعه در دل خود روایتگر دوره‌ای از تاریخ و مقاومت‌های مردمان این سرزمین است و همچون سندی زنده از تمدن و فرهنگ کهن ایران‌زمین به شمار می‌رود.
پراکندگی جغرافیایی این بناها در سراسر ایران، از کوه‌های مرتفع شمال تا نواحی کویری مرکز و شرق کشور، نشان‌دهنده‌ی پیوند عمیق میان ویژگی‌های طبیعی و نیازهای نظامی و اجتماعی دوران‌های مختلف تاریخی است. در این میان، قلعه‌هایی چون ارگ بم در کرمان، قلعه رودخان در گیلان، قلعه الموت در قزوین و قلعه فلک‌الافلاک در لرستان نمونه‌هایی برجسته از شکوه معماری و جایگاه استراتژیک این سازه‌ها محسوب می‌شوند.
بخش اصلی این پژوهش به معرفی، طبقه‌بندی و تحلیل قلعه‌های تاریخی استان خراسان جنوبی اختصاص دارد. این منطقه، به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، مجاورت با مرزهای شرقی کشور و شرایط طبیعی کوهستانی، همواره از اهمیت دفاعی و نظامی بالایی برخوردار بوده است. بیشتر این قلعه‌ها در دوره‌های سلجوقی، خوارزمشاهی و تیموری احداث شده و بازتاب‌دهنده‌ی شرایط سیاسی و امنیتی آن دوران‌اند. یافته‌های این تحقیق که با روش توصیفی– تحلیلی و بر پایه مطالعات میدانی و منابع تاریخی انجام گرفته است
کلیدواژه ها
قلعه‌های ایران،دژهای تاریخی خراسان جنوبی، جغرافیای تاریخی ، میراث فرهنگی، عوامل طبیعی
وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر